درختان به آن‌ها نفع مىبخشد ، آن را انجام دهند . من بر اساس گمان سخن گفتم . مرا به خاطر [ سخن گفتن بر اساس ] ظن مؤاخذه نكنيد ! اين حديث از يك منظر اشتباه و خطا را بر پيامبر جايز مىداند و علم ايشان را حتى در امور عرفى نيز نفى مىكند ، اما از منظرى ديگر بيان‌گر اعتقاد مسلمانان صدر اسلام به عصمت پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه وآله است تا آن جا كه به گمان و ظن پيامبر نيز اعتماد و بر اساس آن عمل مىكرده‌اند . پس حديث فوق از يك نگاه نافى عصمت و از نگاهى ديگر مثبت عصمت است ، با اين وجود دروغ بودن اين حديث بسيار روشن است چرا كه شأن و منزلت رسول خدا صلى اللَّه عليه وآله بسيار بالاتر و ساحت ايشان پاكيزه‌تر از اين نسبت‌هاست كه بر اساس ظن خود دستورى به ضرر مسلمانان صادر فرمايند و پس از تحميل خسارات فراوان به مردم ، از رأى خود منصرف شوند - از اين نسبت‌هاى ناروا به خدا پناه مىبريم - . اما على رغم بطلان آشكار اين حديث ، عالمان اهل سنّت آن را مبناى استنباط احكام قرار داده و بر مبناى آن قواعدى اصولى را پايه گذارى كرده‌اند . به عنوان مثال « نووى » ضمن شرح اين حديث ، در حجيّت يا عدم حجيّت اجتهاد نبى و اجتهاد بر اساس ظن و گمان به بحث مىپردازد « 1 » و اين از اعتماد وى به اين حديث مجعول حكايت دارد . البته جعل حديث جهت پايين آوردن شأن رسول خدا صلى اللَّه عليه وآله به همين جا ختم نمىشود . در منابع حديثى اهل تسنّن احاديثى از برخى صحابه مانند ابوهريره ، عبداللَّه بن عمر ، طلحه ، عايشه ، انس بن مالك و افرادى از اين قبيل نقل شده كه بر اساس آن‌ها پيامبر بىجهت مؤمنان را سبّ مىكرده و مورد آزار قرار مىداده است .

--> ( 1 ) . شرح صحيح مسلم : 15 / 116 .